Wpływ temperatury na rośliny sadownicze

wszytsko o roślinach sadowniczych

Każda roślina sadownicza do wydania wartościowych owoców wymaga określonej sumy ciepła w okresie wegetacji i wytrzymuje tylko pewne minimalne i maksymalne temperatury oraz ograniczone jej wahania. Każdy gatunek roślin sadowniczych odznacza się pewnym stopniem wytrzymałości na niskie temperatury. Na ogół najwytrzymalsze są jabłonie, następnie wiśnie i śliwy, najmniej brzoskwinie, morele I orzechy włoskie (tab. 8). Z krzewów owocowych do wytrzymałych na mróz należą porzeczki (z wyjątkiem czarnych), następnie agrest, maliny 1 truskawki; najłatwiej przemarza winorośl. Dane zawarte w tabeli 8 są orientacyjne, gdyż poszczególne odmiany każdego gatunku, a zwłaszcza jabłoni, znacznie różnią się wytrzymałością na mróz. Ponadto badania i obserwacje wykazują, że duży wpływ ma przebieg pogody przed wystąpieniem mrozów. Ciepła i wilgotna jesień oraz nagły mróz sprzyjają przemarzaniu roślin sadowniczych, w takich warunkach bowiem przedłuża się ich okres wegetacji, co utrudnia dobre przygotowanie się do spoczynku zimowego. Podobne skutki powoduje gwałtowne obniżenie się temperatury nawet po suchej jesieni, uniemożliwiające stopniowe przystosowanie się roślin do niskich temperatur. Również długa odwilż w drugiej połowie zimy zwiększa wrażliwość roślin na mróz. Kończą one wtedy fazę spoczynku zimowego i wyższe temperatury przyspieszają procesy życiowe, co znacznie zmniejsza wytrzymałość tkanek, które przemarzają przy powrocie silniejszych mrozów. Drzewa i krzewy owocowe przemarzają łatwiej w drugiej połowie zimy również dlatego, że występują wówczas duże różnice temperatury między dniem i nocą. Wiatry zwiększają niebezpieczeństwo przemarzania, wysuszając, tkanki. Uszkodzeniu przez mróz ulegają nie tylko nadziemne części roślin sadowniczych, ale również ich korzenie. Najwrażliwsze korzenie mają brzoskwinia, grusza i czereśnia. Przemarzają one już w temperaturze -—12°C. Tabela 9 Minimalne temperatury zim w niektórych miejscowościach w Polsce (w °C) Miejscowość    Temperatura (w °C)    Miejscowość    Temperatura. (w°C) Słupsk    -27    Białystok    —38 Olsztyn    -37    Legnica    -31 Szczecin    —25    Tarnów    -34 Zielona Góra    —30    Sandomierz    —32 Poznań    -30    Lublin    -36 Warszawa    -34    Nowy Sącz    -35 Przemarzanie korzeni zależy w dużym stopniu od struktury gleby, jej wilgotności, wypromieniowy wania przez nią ciepła, pory i głębokości zamarzania. Stosunkowo łatwo przemarzają korzenie na glebach płytkich i niestrukturalnych. Z innych czynników duży wpływ ńa łatwość przemarzania roślin sadowniczych mają: położenie terenu, wysokość pnia, zdrowotność drzew, sposób Ich owocowania oraz zabiegi agrotechniczne prowadzone w sadzie. Czynniki te zostaną dokładnie omówione w następnych rozdziałach. Nasuwa się pytanie, jak kształtują się najniższe temperatury w naszym kraju. Z tabeli 9 wynika, że silne mrozy występują na terenie całej Polski, a najniższe temperatury —- w okolicach górskich, wschodnich i północno-wschodnich. W wielu wypadkach spadają one poniżej temperatury minimalnej, którą wytrzymują pewne gatunki i odmiany roślin sadowniczych. Jedynie w bardzo sprzyjających wTarunkach lokalnych i przy starannym pielęgnowaniu mogą one przetrwać surową zimę. Duże szkody w produkcji sadowniczej mogą wyrządzać wiosenne przymrozki, które niszczą kwiaty, a nawet zawiązki i liście, obniżając często znacznie plony. Wytrzymałość pąków, kwiatów i zawiązków na niskie temperatury zależy od gatunku (tab. 10) i odmiany. Badania wykazują, że nawet temperatury wyższe od podanych w tabeli 10 mogą wpływać ujemnie na zawiązywanie się owoców. Na przy- Tabela 10. Temperatury przemarzania pąków kwiatowych 1 HU lody ch zawiązków niektórych roślin sadowniczych (wg Junga) Przed        W okresie rozwinięciem    W czasie    tworzenia się Gatunek    się pąków    kwitnienia    zawiązków kwiatowych    (w °C)    (w°C) (w °C) Jabłoń    3,9    -2,2    -1,7 Grusza    -3,9    -2,2    -1,1 Czereśnia    -2,2        2,2    -1,1 Śliwa    -3,9    --2,2    -1,1 Brzoskwinia    -3,9    -2,8    -1,1 Morela    -3,9    -2,2    -0,6 kład spadek temperatury do +3°C osłabia kiełkowanie pyłku, hamuje wzrost łagiewki pyłkowej i przenikanie jej do zalążni oraz ujemnie działa na proces zapładniania i zawiązywania się owoców. Młode zawiązki są wrażliwsze od kwiatów. Przy lekkim uszkodzeniu mają pierścienie ordza-wionej skórki, przy silniejszym — opadają. Zaobserwowano również zwijanie się liści drzew pestkowych uszkodzonych przez przymrozek. Objawy przypominają uszkodzenia przez mszyce. Przymrozki wiosenne w naszym klimacie kończą się na ogół do 15 maja, dość często jednak występują jeszcze pod koniec tego miesiąca. Natomiast pierwsze jesienne przymrozki przypadają na początek października. Do dobrego rozwoju i owocowania drzew i krzewów owocowych konieczna jest pewna suma ciepła. Najmniej wymagająca jest np. AntonówT-ka, której wystarcza średnia temperatura okresu wegetacji 13,5°C. Dla większości odmian jabłoni może ona wynosić od 13,5 do 15,5°C, Największe wymagania cieplne mają: winorośl, morela, brzoskwinia i zimowe odmiany gruszy. Średnie temperatury okresu wegetacyjnego w Polsce zawiera tabela 11. Tabela 11. Średnie temperatury okresu wegetacyjnego (V—IX) w niektórych miejscowościach w Polsce {w °C) Miejscowość Temperatura (w °C) Miejscowość Temperatura (w °C) Słupsk Olsztyn Szczecin Zielona Góra Poznań Warszawa 14,4 14,3 16,5 15,5 16,6 16,1 Białystok Legnica Tarnów Sandomierz Lublin Nowy Sącz 15,0 15,8 16,8 16,0 16,0 16,0 Najniższe średnie temperatury w okresie wegetacyjnym mają u nas tereny północno-wschodnie oraz niektóre nadmorskie; i tam jednak można uprawiać większość gatunków i odmian roślin sadowniczych, zwłaszcza w miejscowościach o łagodniejszym klimacie lokalnym. Maksymalne temperatury dochodzą w naszym klimacie do -r-45°C i mogą zmniejszyć intensywność asymilacji, groźniejsza jednak jest towarzysząca im susza. Ujemne działanie wysokiej temperatury potęgują również suche wiatry wschodnie..
Polecamy